Итгэл

Үүдээр багтахгүй шахам дэнхэр том биетэй хөвгүүд анги нураах шахан хөөцөлдөн, жаахан хүүхдүүд шиг ноцолдон тоглож, хэсэг охид буланд суугаад өчигдөр оройн үдэшлэг дээр болсон явдлуудыг жиг жуг ярин инээлдэнэ. Ганц хоёр нь дараагийн цаг дээр авах шалгалтандаа бэлтгэн ном дэвтрээ эргүүлж, чихэвчний хөгжим зүүсэн хөвгүүд охид орж гарна. Завсарлагааны жирийн өнгө төрхийг үргээн ангийн багш эмэгтэй өндөр өсгийт гутлаар шалан дээр тас няс дуугарган алхалсаар орж ирлээ. Залуувтар боловч ширүүн төрхтэй багшаасаа бүгд эмээх учир төдөлгүй суудал суудалдаа сууцгаан, нам гүм болцгоов.

Ангийн хурал болох цаг бүрт заримдаа хэтэрхий ч гэмээр хэнхэг зан гаргах, гаднах төрх шигээ хатуу зан ааштай багшийнхаа ёжтой, гашуун үгийг дуулахаас хэн хүнгүй эмээнэ. Тэр дундаа буруу ташаа зүйл хийсэн нэгэн бол хүний араар нуугдах гэсэн мэт байх суух газраа олж ядах нь андашгүй. Харин сургууль төгсөөд төдий л удаагүй залуу багш төмөр өсгийт гутал, өргөн хүрээт нүдний шил, урт заагуур модныхоо ард өөдөөс нь харан суух олон сурагчиддаа элэг бариулахгүй гэсэн далд айдсаа нуудгийг тэд мэдэхгүй. Бие биенээсээ далдуурхан эмээх авч хэн хэн нь айдсаа ил гаргахыг үл хүсэх нүдэнд үзэгдэх нэгэн шилэн хаалт тэднийг зааглах мэт жихүүн уур амьсгал ангид ноёлно.

Ховорхон инээмсэглэдэг ч өнөөдөр харваас ууртай байх багш нь ам нээвэл хэний тухай ярих бол гэдгийг нууцхан хүлээх хүүхдүүд огт чимээ гаргалгүй сууцгаав. Дунд сургуулийн долдугаар ангийн сурагчид нь багш бүсгүйд насанд хүрсэн хүмүүс мэт санагддаг. Өөрөөс нь ч илүүг мэдэж сэтгэж мэдэх айхтар сурагчдынх нь дийлэнх нь чинээлэг айлын эрх танхил хүүхдүүд учир багаасаа тийм хүүхдүүдэд дургүй байсан бүсгүй дотроо халдаж харьцахаас жийрхэнэ. Ийм ч учраас хатуу чанга зангаараа дотоод сэтгэлээ нууцалдаг аж.

Өнөөдрийн хурлыг Өлзий багш цаг хором тоолон тэсэн ядан хүлээсэн юм. Өөрт нь худал хэлэн хүүхэд шиг хуурсан тэр хүү дотроо өөрийг нь тэнэг гэж шоолон инээж байсан нь нүдэнд харагдах шиг болно. Тэртээ тэргүй хэзээ мөдгүй нурчих гээд байх эмзэгхэн шилэн байшин шиг ангийн энэ уур амьсгалд хэн нэгэн тэрслүү этгээд энэ мэтийн санаатай үйлдлээр халдан довтлох нь байж боломгүй учир багшийн гар уурлаж догдолсондоо үл мэдэг чичирхийлж байлаа. Гэвч тэр энэ тухай хурлын төгсгөлд хамгийн сүүлд ярихаар нөөцлөн үлдээж ангийн цэвэрлэгээ, хичээлүүдийн явц, шалгалт зэрэг аар саар зүйлсээр хурлаа эхлүүллээ.

Өнөөдрийн хурал дээр хэнийг ч онцолж зэмлэн загнасангүйд гайхширсан хүүхдүүд хурал дуусахад баярлалдан гарч явахаар яарцгаана. “Алив сууцгаа, Хурал дууссан гэж хэн хэлээв”. Багш бүсгүй тасхийтэл хашгиран заагуур модоороо ширээгээ цохиход хүүхдүүд дуртай дургүй суудалдаа сууцгаан, хоорондоо шивэр авир хийн дургүйцэх нь сонсдоно.
- Баярбат бос.
Ангийн хойно суун найзтайгаа хөгжим сонсож байсан дунд зэргийн нуруутай шар хүү дэрсхийн босч, өөрийг нь онцолсныг гайхан, онигордуу нүдээрээ ширтэхэд багш нь яаралгүй алхсаар дэргэд нь ирлээ.
- Би танай ангийн багш болоод удаагүй байгаа. Гэхдээ анхнаасаа худал хуурмаг явдлыг тэвчихгүй гэдгээ хэлсэн байхаа. Ямар ч тохиолдолд та нар багшдаа үнэнээ хэлдэг байх ёстой.
Өлзий үгээ энд таслаад чимээгүй болж, Баярбатыг юу бодож байгааг мэдэх гэсэн мэт удаан ажиглалаа. Багшийнхаа харцанд эвгүйрхсэн хүү харцаа буруулан ширээ ширтэнэ.
- Худлаа хэллээ хэллээ гэхэд байж боломгүй зүйлээр даажигнана гэдэг арай хэтэрч байгаа юм бишүү? Баярбатаа, чи өнгөрсөн долоо хоногт “Миний аав нас барчихлаа. Би ажил явдалд нь оролцоно” гэж уйлан дуугараад чөлөө авсан байхаа?
Энэ үг нь алгадаад авах шиг болсон хүү багшруугаа цочсон мэт бүлтийн харж “Тийм” гэж сулхан өгүүллээ.
- Тэгвэл аав чинь дөнгөж цагийн өмнө надтай уулзаад явлаа. Чи төрсөн эцгийгээ “үхсэн” гэж худал хэлэхээсээ ичихгүй байна уу?

Багшийнхаа хашгирах шахам хэлсэн сүүлийн өгүүлбэрээс “үхсэн” гэдэг үгийг сонсоход толгой руу нь хүнд алхаар дэлсэх шиг болж, хүүхдүүдийн шивэр авир хийх, багшийнх нь үргэлжлүүлэн загнах ч дуулдахаа болон чих нь шуугилаа. Нэг л мэдэхэд Баярбат цүнхээ үүрэн сургуулийн гадаа гүйж явлаа. Дуулгаваргүй урсах нулимсаа арчин урагшаа гүйсээр. Жигтэйхэн хүнд гомдол цээжнээс нь бул хар чулуу шиг дүүжлэгдээд, хоолой дээр нь нэг юм горойх шиг санагдан нулимсаа хүчлэн барих гэж шазуураа зууна. “Эр хүн барагтайд уйлдаггүй юм шүү” гэж бие нь ядруухан байхдаа аав нь нэг удаа хэлсэн билээ. Нулимсандаа халтартсан нүүрээ чанга үрээд хүү нусаа шорхийтэл татан гэрийн зүг алхлаа.

“Хөөш, чи зогсооч! Хэрэг тарьчихаад одоо бүр зугтаана гэнээ. За чи гайгүй дээ”. Залуу багшийн заагуур модоо чивчиртэл атгасан гар нь чичрэн, уур хорсолдооо хоолой нь зангирч, болдогсон бол хүүг одоохон гүйцэж очоод хичээлийн эрхлэгчийн өрөөнд чирж оруулмаар байлаа. Баярбатын савж гарсан ангийн хаалга ёолох мэт чахран санжигнан, хэн ч юу ч дуугарч зүрхлэлгүй чив чимээгүй болцгоожээ. Ангид тогтсон жигтэй нам гүмийг эвдэн ангийн дарга бослоо.

- Багшаа, Баярбатын аав нь жинхнээсээ нас барчихсан шүү дээ. Өчигдөр тантай уулзсан хүн бол хойд аав нь байгаа юмаа.
Ангийн дарга ингэж хэлээд суудалдаа суухад харцнаас нь өөрийг нь нэвт сүлбэх мэт зэмлэлийг Өлзий олж харлаа. Түрүүхэн Баярбатын нүдэнд тодорсонтой эгээ адилхан тэр гомдол, хүүгийн нүдэнд, ангийнх нь охид хөвгүүдийн нүдэнд үзэгдэж, хийсэн алдааг нь улам тодруулан чихрүү нь чангаар хашгирах шиг санагдана. Залуу багш суудал дээрээ ягхийтэл суулаа. Буруутныг нь илчилж ичгүүр болгон дахиж хэнийг ч өөрийхөө өөдөөс эсэргүүцэхгүй болтол нь нам дарна гэсэн бодол нь харуусал, дааж давшгүй ичгүүрээр солигдон, нүүр нь зузаан будагны цаанаас минчийн улайхыг мэдрэн дэмий л гөлрөн сууна.

Ангийн хурал таржээ. Цагийн өмнө шуугилдан тоглож байсан хүүхдүүд нэг ч үг дуугаралгүй ангиас чимээгүй цувран гарцгаана. Өлзий ангид ганцаараа үлджээ. Олонд гайхагдсан нэр хүндтэй сайн багш болох хүслэн, ангийнхаа айхтар хүүхдүүдэд элэг бариулахгүй гэсэн хатуу бодол, анхнаасаа чанга гараар барих хэрэгтэй шүү гэсэн ахимаг багшийн захиас бүхэн одоо хий хоосон зүйл болж агаарт дэгдэн одож, оронд нь Баярбатын нүдэнд шатаж байсан тэр гомдол, зэмлэл л хаа сайгүй дүүрчээ. Хүүгийн нүдэндээ нулимстай тэр харц бодлоос нь арилж өгсөнгүй.

Өдийг хүртэл айхтар санаатай гэж чичлэн битүүхэн тэмцэлдэж байсан тэр бяцхан хүмүүс үнэндээ хүүхдүүд л юм гэдгийг Өлзий сая л ухаарчээ. Тэдэнтэй арсалдах биш, багшийн хайраар, ахмад хүний ухаанаар энэрэх ёстой байснаа сая нэг ойлгожээ. Баярбатыг олны өмнө загнаж зандрахын оронд өрөөндөө дуудаад хоёулханаа уулзсан бол ийм үл ойлголцол, эвгүй явдал гарахгүй л байсан. Үргэлж харц дээгүүр, гартаа заагуур модоо сүрдүүлэх маягтай атган, хэн бүхэн сүрдэм чанд хатуу байдал үзүүлэхийг хүсч явдаг залуу багшийн дотроо зөвхөн хүндлэл, хайрыг хүлээхийг хүссэн сэтгэлийн баг энд хууран уналаа. Өөрлүү нь өр зүсэм гомдолтой харсан тэр л хүүгийн өмнө сэтгэлдээ дааж давшгүй өртэй болчих шиг санагдсандаа бүсгүй цөхрөн зовуурилан гиншив. Хэн нэгэн өөрт нь яг ингэж хандсан бол ямар их гомдох байсныг бодох бүр хийсэн алдаандаа улам их гэмшинэ.

Долоо хоногийн дараа сургуулийн захирлын үүдэнд Өлзий, нэг эмэгтэйтэй тааралджээ. Хэн хэн нь гартаа барьсан өргөдлөө нуух мэт эвгүйрхэж, харцаа буруулцгаалаа. Захирлын өрөөнд хэн ч юм ихэд удах учир, тэд юу ч ярилгүй чимээгүй сууцгаана. Өлзий эхлэн хоолойгоо заслаа. Хүүгийнхээ бор нүдтэй яг адилхан дөлгөөхөн нүдтэй тэр эмэгтэй багшийг зэмлэсэнгүй, гэвч бас юу ч ярьсангүй дуугүй суух нь Өлзийд загнаж зэмлэхээс хүнд санагдана.
- Та захиралтай ямар хэргээр уулзаж гэж байгаа юм?
- Хүү маань шилжинэ гээд.
- Юу...Та намайг уучлал гуйж байна гээд дамжуулаад өгөөч.
- Тэгэлгүй яахав.

Баярбатын ээж захирлын өрөө рүү орохдоо залуу багш руу эргэн харж, “Та өөрийгөө хэтэрхий их зэмлээд яахав дээ. Бид бүгд л алддаг шүү дээ” хэмээн өгүүлэв. Ажлаас халагдах тухай өргөдлөө өгөх гэж байсан Өлзий тэнд сууж төвдсөнгүй барьж байсан цаасаа үрчийтэл хумхин базсаар өрөөрүүгээ түргэн түргэн алхлаа. Тэр эмэгтэйн зөв, үнэхээр л бүгд л алдаа хийдэг. Гэхдээ алдаагаа ухааран засахаас биш шантран буцаж болохгүй шүү дээ. Тийм болохоор одоо жинхэнэ багш болохын тулд, айлган дарамталж хүндлэл хүлээхийг оролдогч бус, үнэхээр хүүхдүүдийнхээ төлөө сэтгэлтэй багш байхын төлөө хичээх хэрэгтэй гэж санагдлаа. Их том нээлт өөртөө хийчихсэн шиг санагдан сэтгэл нь догдолно.

Алдаа. Өөрийнх нь хайхрамжгүй зангаас үүдсэн алдаа, эцэг эхийнх нь хамтдаа байж чадалгүй амьдралдаа хийсэн алдаа бүгд нийлээд гэмгүй хүүд хичнээн хүнд туссан байж болохыг бүсгүй зовуурилан бодлогоширлоо. Томчууд алдаж харин буруутан болохдоо амархан, өөрийгөө өмгөөлөх чадвар муухан тэд хялбархан үр дагаврыг нь нуруундаа үүрэх юм даа.

Сарын дараа Баярбат ангидаа эргэн иржээ. Багш сурагч хоёрын дунд болсон ярианы тухай өөр хэн ч гадарласангүй. Харин хүүгийн нүдэнд тодрох итгэлийг залуухан багш анзаарна. Энэ итгэлийн гал хэзээ ч бүү бөхөөсэй гэж хүснэ. Учир нь энэ гал амьдралыг нь гэрэлтүүлэх учиртай билээ.

Дэлгэрэнгүй...

Миний хайртай нүднүүд

За үс зүс, нүүр царай, бие хаа, элэг бөөр, эрүү өвдөг, ам хамар, ааш аяг, ажил төрөл, ахуй амьдрал, суугаа газар, уугаа унд өөр ч энэ блогийн бяцхан чөлөөнд хувь тавилангийн нэг зангилаанд учран нийлэгч та бүхэндээ энэ өдрийн мэндийг хүргэе ээ. Хааяа нэг ингэж мэнд мэдээд, хэдэн үг солиод авах юутай таатай. Би эхлээд та нарт мэнд хүргэлээ, хариуд нь та нар “Юу байна?” гэж асууна. Энэ асуултанд “Юмгүй ээ” гэж хариулах нь амны билэгт зохимжгүй учир заавал ямар нэг юм байнаа гэж хариулах ёстой. “Юмтай” гэж хариулахаар ёс юм шиг “Тэгээд яг юу байна?” гэж асуудаг. Тэгэхээр дахиад учирлаж хариулах шаардлага гарна. Тиймээс би зүгээр л “тайван сайхаан” гэж хариулах дуртай.

Энэ удаа цаг хэмнэхийн үүднээс шууд хариулахад надад “Уур” байна. Уур нүдүүр, уур цангийн уур биш, уур уцаар, бачимдал цухалдлын уур байна. Байх байхдаа маш их байна. Бүр оволзоод л дэлбэрчих гээд л хачин хачин. Гэнэт дороос оргилж ирээд л эгээтэй л хамрын нүхээр утаа савсах нь халаг. Бяр тэнхээ хүрэхгүй ч гэсэн тааралдсан хүнээ барьж аваад тонгорч унагаад, бүр дээр нь гарч дэвсмээр санагдаад болдоггүй. Уураа дарах олон аргыг хэрэглэлээ. Бодсон төсөөлсөн, хашгирсан, уйлсан, дуулсан, идсэн, уусан. Болсонгүй ээ. Тэгээд хавьтсанаа хатгадаг өргөст зараа шиг ойр дотно хүмүүстээ яхир хахир зангаа хайр гамгүй үзүүлэв. Хоёр их бүлтгэр, нэг бага бүлтгэр гурван хос нүдэнд чаддагаараа дээрэлхэв.

Эхний хамгийн том бүлтгэр нүд дандаа тайван байна. Тэр нүдийг уурлаж хилэгнэж, мурийж хялайж байхыг би үзээгүй. Нуурын мандал шиг зөөлөн тайван нүд, хүний нүдний хор ормоор хөөрхөн нүд. Харин гомдохоороо дотор нь дүүрээд ирдэг нулимсан дуслын томыг яана. Бөмбөрүүлээд уйлахаар харж зогсоо миний дотор тэр дуслуудад нам цохигдоод, бүр хайлчих шиг хэцүү. Бага байхдаа үлгэрийг нь сонсоод өрөвддөг байсан яриг цагаан ингэний сариг цагаан ботго ээжийгээ санаад гадсаа тойрон буйлахдаа яг л ийм нүдээр алсыг ширтдэг байсан байх гэмээр. Ганцхан удаа баярлуулж уйлуулсан тэр нүд миний мэдэх хамгийн зөөлөн, хамгийн энэрэнгүй, хамгийн сайхан, хамгийн энхрий дотно нүд билээ. Тэр нүд харцаараа намайг загнаж, зэмлэж, магтаж, урамшуулж, талархаж, хайрлаж чаддаг. Ерөөсөө хорвоогийн хамаг л өнгө шингэсэн нүд. Миний хувьд тэр нүд намайг өргөж яваа бөмбөрцөг дэлхий чигээрээ юм даа.

Дараагийн нүд бүлтгэр гэхээсээ илүү “Шрек” гэдэг хүүхэлдэйн кинон дээр гардаг алдарт муурын нүдтэй ихээ төстэй. Юм гуйх болохоороо хамгийн өрөвдөм, хамгийн өхөөрдөм хардаг нүд, тэгсэн мөртлөө гуйснаа авчихсан хойноо тэс өөр болоод гялалзаад явчихна. Дуу дуулахаараа зөөлөрдөг, хааяа нулимсаар бүрхэгддэг, сормуусыг нь байдгаар нь дэрвийлгээд, зовхийг нь өнгө өнгөөр будчихдаг, зүсээ хувиргасан том нүд. Дээр хэлсэн нүд шиг тийм ч зөөлөн биш, өөдрөг, цоглог, зовхи нь өөдөө нүд. Уурлахаараа нүд дальдчим аймаар ширүүн болно. Уярахаараа байдгаараа бүлтийгээд үнсээд авмаар хөөрхөн болно. Загнаж зандарч болдоггүй, хамаагүй эрхлүүлж эвдэж болдоггүй, учрыг нь олоход хэцүү ч цаанаа уян зөөлөн нь нуугдаж байдаг адтай нүд.

Их бүлтгэр талдаа нэг нүд бас бий. Бас л их зөөлхөн. Өөдөөс нь хичнээн аашлаад, уурлаад, загнаад байхад бүлтийгээд л байна. Гурвалжилж, онийж элдэв янз ер болохгүй. “Битгий ингэ л дээ, миний байгаа нь л энэ” гэсэн шиг бүлтийгээд л байна. Тэгээд байхаар уурлаж байсан хүний уур хүртэл гарчихна. Учир зүггүй давхраа байхгүй ч жижиг биш том нүд. Урт хар сормуус нь өтгөн ч биш, дэрвэгэр ч биш. Хэн ч харсан дуу алдахаар хөөрхөн сайхан биш мөртлөө цаанаа л аятайхан, аядуу харцтай, сэтгэлд дулаахан нүд. Уур уцаарын ихэнхийг түүнд л гаргаж, хамгаас илүүтэй хэлмэгдүүлж, уурладаггүй нь мэдэх болохоор янзыг нь үзэн янз бүрээр л дээрэлхэнэ. Их л бодож өөр тийшээ харахаас биш өөр хатуу араншин бараг гаргахгүй. “Битгий ингэ л дээ” гэж учирласан харцаар өөдөөс хараад л байдаг арга тасрам аргадаж чаддаг нүд. Гомдоочихоод дараа нь харахаар буланд нь миний үлдээсэн гомдол нуугдчихаад зэмлэж байдаг.

Хичнээн ч удаа уучлал эрсэн гомдоочихоод л байдаг миний хамгийн хайртай нүднүүд. Өөрийгөө тэдэн дотор тольдож, үнэн төрхөө уншиж болдог надад хайртай нүднүүд. Миний тэр их уурыг мөс шиг хайлуулчихсан шидтэй нүднүүд. Гэтэл би гэдэг хүн баярлуулахаас илүү гомдоохдоо их юм даа тэднийгээ. Тэгээд ухаарч гэмших бүр өөрийн минь нүдэнд нулимс цийлэлзээд ирнэ.

Хүмүүс минь хором л олдвол хайрлаж явъя нэгнийгээ. Үргэлж чадахгүй гэхэд ядаж ухаарсан мөчдөө хайрлаж явъя. Жилдээ хэдхэн баяраар биш ядахнаа санасан цагтаа баярлуулж явъя. Эргэж ирэхгүй цагийн урсгал биднийг хүлээхгүй шүү дээ.

Дэлгэрэнгүй...

Блог дурлал

Зүйдэл заадсаар нь илч муутай нарны туяа нэвт гэрэлтсэн хүүхэн хүний нимгэн алчуур шиг бүүдгэр тэнгэрийн ёозгүй царай. Уйлах инээхийн завсар үрчийж ярвайсан нүүрээ толинд хараад өөрийгөө шоолон писхийтэл инээж, будаг шунх халтартуулсан нулимсаа арчлаа. Яах гэж уйлсан гэдгээ санахаар хорьж болдоггүй зөрүүд нулимс ахиад л мэлмэрээд ирнэ. “За яршиг иймхэн юмны төлөө ингэж суух нь илүү зан” гэж шийдэмгий нэг бодоод, гялгар ногоон гадартай нөүтбүүкнийхээ унтраах товчийг дарлаа.

Гудамжны өнцөгт байдаг уур савссан аяга кофены зураг чимэглэлтэй кафе өглөөнөөс үдшийн бүрий болтол хүнээр тасрахгүй. Тэгсэн мөртлөө тэнд чихэнд чийртэй, залхаж холдмоор чимээ шуугиан үгүй, харин хуучны хөнгөн хөгжмийн аяз эгшиглэж, кофе цайны сэтгэл сэргээм үнэр ханхалж байдаг. Булангийн дугуйрсан зөөлөн шаргал буйдангийн байнгын үйлчлүүлэгч гуч шүргэж яваа залуу бүсгүй орж ирмэгцээ л нөүтбүүкээ дэлгэн ямар нэг чухал зүйлийг шимтэн бичиж, уншиж, заримдаа инээд алдаж, тэгмэгцээ ичингүйрэн ийш тийш сэмхэн харж жуумалзан суудаг. Хөндлөнгийн хүн харвал энэ кафед ажлаа хийгээд байна уу даа ч гэж бодмоор. Гэхдээ өдөр бүр орж ирдэггүйгээс харахад ажил гэж хараахан нэрлэж боломгүй мэт.

Гэтэл байнга инээмсэглэж суудаг, эргэн тойрныхоо хүмүүсийг ч анзааралгүй өөрийнхөө ертөнцөд автсан байдаг бүсгүй өнөөдөр яагаад гэнэтхэн нулимс унагах болсныг түүнийг ирэх бүр ээлжтэй байж таардаг зөөгч залуу л ганцаараа сониучирхжээ. Тэр бүсгүйгээс хараажаар дор хаяж тав зургаа дүү боловч тэр бүсгүй түүнд эрх жаахан охин шиг санагдаж, эгдүү өхөөрдлийг нь дандаа төрүүлнэ. Зүгээр л аягатай кофендоо жигнэмэг дүрээд идэж байгаа нь, бүр амных нь хажууд үртэс наалдсаныг нь анзаарах сөхөөгүй өнөөх ажилдаа шимтэн байгаа нь сэтгэлд нь нэг л сонин мэдрэмж оргилуулна.

Бүсгүй гомдож уйлсан шалтгаанаа хэнд ч хэлэхийг хүссэнгүй. Тэгээд ч яагаад уйлснаа бодохоор өөрөөсөө ичиж, өдий насандаа ийм хүүхдэрхүү дорой зан гаргаснаа бүр ч мэдэгдмээргүй санагдав. “Зүгээр л нэг сэтгэгдэл шүү дээ” гэж амандаа үглэсэнээ, түрүүхэн хааж орхисон нөүтбүүкээ дэлгэн асааж, ахиад кофе захиаллаа. Магадгүй дандаа энэ кафед ирдэгийн нэг шалтгаан ч байж болох хөөрхөн ааштай зөөгч залуу уух дуртай кофег нь тун удсангүй авчирч, сэтгэлдээ гомдол тээж буйг нь мэдсэн юм шиг аргадангуй инээмсэглэнэ. Гэвч бүсгүй үүнийг зүгээр л нэг эелдэг зан гэж бодсоноос бус хэлэхийг хүсэвч үл зүрхлэх залуугийн сэтгэлийг олж харсангүй.

Будаг нь урссан нүүрээ янзлахаар угаалгын өрөө орсон хойно захиалсан зөөлөн боовыг нь авчирсан зөөгч залуу санаандгүй нөүтбүүкнийх нь дэлгэцийг хараад авлаа. Ер нь санаандгүй гэхээсээ санаатай үйлдэл байсан гэвэл ч зохих байх. Юутай ч сэтгэлдээ харж явдаг бүсгүйг нь уйлуулсан шалтгаан энэ ногоон хавтаст машинд байна гэж бодсоноос ч тэр байх. Нүд эрээлжлэм өнгө солонгорсон хуудас нээсний толгойд нь “Энэ миний сэтгэл зүрхний эрх чөлөөний талбар” гэжээ. Залуу ойлгох гэж удаж төвдсөнгүй, өөрийнх нь нээгээд удсан ч тоотой хэдхэн бичлэгтэй блог шиг нь бүсгүйн хөтөлдөг блог байж. Хаягийг нь бушуухан цээжилж аваад бүсгүйг эргэж ирэхээс урьтан эргэлээ.

Өнгөрөөсэй гэж хүлээж ядсан үдшийг арай гэж дуусгасан залуу гэртээ ирээд, гараа ч угаалгүй компьютерээ асаав. Нэг л товч дараад үг сольж үзэхсэн гэж хүсэн мөрөөдөж явсан хүнийхээ дотоод ертөнцөд нэвтрэн орно гэдэг итгэж боломгүй...Хүсэл мөрөөдөл, итгэл үнэмшил, дурсамж дурдатгал, үзэл бодол бүхэн нь ингээд л өмнө нь дэлгэгдэнэ гэдэг. Удсан ч үгүй бүсгүйг уйлуулсан эсэхийг мэдэхгүй ч гуниглуулах болсон шалтгааныг олж мэдсэн нь, хэн нэгэн блог дээр нь түүнийг өдөөн хатгасан, хатуу үгээр довтолсон, бүр доромжилсон ч гэмээр сэтгэгдэл удаа дараа үлдээжээ. Түүгээр ч барахгүй тэр этгээд өөрийнхөө блог дээр бүсгүйн талаар тун ч таагүй утга бүхий бичлэг үйлдээд ч амжиж. Бүсгүйг өмөөрөх сэтгэл нь бадран, танихгүй ч гэлээ тэр этгээдэд уурсаж, блог дээр нь ч, бүсгүйн блогт ч хэд хэдэн өмөөрч хамгаалсан сэтгэгдэл үлдээчихжээ.

Ялихгүй юманд гомдсон өөрийгөө буруутгавч сэтгэл нь нэг л гундуухан байсан бүсгүй унтахынхаа өмнө өөрийг нь өмөөрч бичсэн сэтгэгдлүүдийг үзээд сэтгэл нь нэг л аятайхан болчихов. Огт танихгүй нэгэн өөрийг нь эгээ л дотно хүн шигээ өмгөөлсөн нь сэтгэл хөдлөм. Тэгээд ч өдөр нь бодож, шөнө нь зүүдлэх шахам дотночлох блогтоо их л ач холбогдол өгдөг учир үл таних хүнд ихэд баярлажээ.

Гурван сарын дараа. Блогчдын шинэ жил гэх баярт эргэлзэн байж зүрхэлж ирсэн бүсгүйн сэтгэл догдлоно. Эргэн тойронд таньдаг авч зүс үзээгүй нөхөд нь дүүрэн. Шинэ жилийн гоёмсог гацуур, таазнаас шал хүртэл битүү чимэглэсэн танхим, элбэг баян идээ ундаа, гэвч нэг л зүйл дутуу мэт. Нүдээрээ таньдаг хүнээ эрэн буланд бишүүрхэнгүй зогсох бүсгүйг түүнийг нууцхан хайрлагч залуу чиглэн алхана. Шинэ жилийн үдэш болзон уулзах таних тэмдэг шидэт саваа гарт нь гялалзана. Зүс төрхийг нь зүрх сэтгэлтэй нь хайрлагч түүнтэй ахин олон шинэ жилийг үднэ гэдгээ мэдсэн юм шиг бүсгүй инээмсэглэн угтлаа.

Дэлгэрэнгүй...

Блоггүй болсон ба бичихийг хүсэх болсон тухай

Хааяа нэг түүх өгүүлсэн бичлэг хийж, тэдэн оны тэдэн сард тэгсэн гэж он сар өдөртэй нь тоочдог байлаа. Байлаа гэсний учир нь бараг зургаан сар огт ямар ч бичлэг хийсэнгүй. Завгүй байхдаа зав гараасай бичих юмсан гэж боддог байсан мөртлөө завтай болонгуутаа юу ч хийх хүсэлгүй болчих нь хачин юм. Өөрийгөө зэмлэлээ, шахлаа, гэвч болсонгүй. Гэсэн мөртлөө зүгээр сууж байгаад бичих хүсэл хачин их төрлөө.
Гэтэл банжиг блог гэнэтхэн үгүй болчихлоо. Байхад нь бичихгүй залхуурдаг байсан мөртлөө алга болчихоор нь бичмээр зүйл олон санагдах нь байгаа зүйлээ үнэлдэггүй, үгүй болохоор нь үгүйлэн бачуурдагтай холбоотой юм болов уу.
Блогспотод цаашдаа тууштай бичихээр шийдлээ. Гэм нь орж ирж уншдаг, сэтгэгдэл үлдээдэг нь хэд байдаг юм бол?

Дэлгэрэнгүй...

Өнчин цагаан

Хүний хөл татарсан цагаар, гэрэл муутай гудамжаар ганцаар алхаж яваа нимгэн хөнгөн хувцастай турьхан бүсгүйн сэтгэлд булан тойроход хэн нэгэн гараад ирэх вий, бүр хамгийн аймшигтай нь өөрийг нь бариад авах вий гэсэн далдхан айдас нөмрөнө. Яагаад ч юм хэн нэгэн сэм дагах шиг бодогдоход хярсан бүжин шиг аймхай нүдээрээ ийш тийшээ сэм харан, хэрэндээ л хурдан алхах авч гадсан өсгийт нь тор тор дуугарч их чимээ гарган, алхахад нь садаа болох учир өчүүхэн л чимээ гарвал гутлаа тайлаад гүйхэд бэлэн байлаа.

Шөнийн ажилтай болоод удаа ч үгүй бүсгүй шөнийн амьдралд ерөөсөө ч дасч өгөхгүй. Танихгүй хүний өврийг бүлээцүүлж авсан мөнгө алгыг нь түлэх шиг хорсговч, нэгэнт хальтран орсон замаасаа гарах хичнээн хэцүү. Өөрийгөө үнэлэх сэтгэл нь өдрөөс өдөрт хорогдон багасч, нэг л өглөө сэрэхдээ анх жигшин зэвүүцэж асан тэр хүмүүстэйгээ адилхан болохыг зөнгөөрөө мэдэвч, эцэг эхгүй өнчин заяандаа бурууг тохон зэмлэж, ном эрдэм гэдгийг амсаж ч амжаагүйн улмаас өөрийг хийх боломжгүй гэж бодно. Ээлжит албаа дуусгаад гэрлүүгээ алхаж яваа бүсгүйг гаднаас нь хараад хэн ч “шөнийн эрвээхэй” гэж төсөөлөмгүй.

“Өнчин цагаан” ойртох тусам бүсгүйн алхаа удааширч, өөр нэг төрлийн айдас үе үехэн нурууг нь хүйт оргиулж, бараг л түрүүхэн тааралдах вий гэж айж байсан хэн нэгнийг ч хамаагүй гараад ирээсэй гэж хүснэ. Арван жилийн өмнө хүүхдийн эмнэлэг байж байгаад нэг л мэдэхэд үл мэдэгдэх шалтгаанаар хаагдаж, орхигдсон байшин нь тоногдон, сүүлдээ орой үдэш явахад халгаатай гэх жиг жуг яриа гарах болсноор таван давхар цагаан байшин “Өнчин цагаан” нэр зүүсэн билээ.

Нүднийх нь буланд өнчин цагаан сүүтэсхийн тусахад бүсгүй бушуухан нүүрээ буруулж, хурдхан шиг л өнгөрөөхөөр алхаагаа улам түргэсгэтэл “Хүүе” гэж хэн нэгэн тодоос тод дуудлаа. Айсандаа бие нь арзайн, хүйтэн хөлс дааварласан бүсгүй урагшлах гэтэл газартай наалдчихсан юм шиг хөшчихжээ. Сэтгэлдээ ургуулан бодож байсан аймшиг нь биелэхэд ухаан нь бараг балартахаа шахаад, өөрийгөө ч эзэмдэх чадалгүй болж орхив. “Өнчин цагаанд орон гэргүй хүүхдүүдээр нууц туршилт хийдэг байсан юм гэнэлээ. Хичнээн ч хүүхэд тэнд ясаа тавьсаныг бүү мэд. Сүүлдээ тэр нь илрээд л хаагдсан гэдэг. Одоо орой хажуугаар нь явахад нэрээр дуудаж, жаахан хүүхэд уйлдаг” гэж найзынхаа ярьсныг энэ үед улам тодоор санаж, арайхийн хөлөө урагш тавьтал чанх ард нь нялх хүүхэд часхийн уйлах дуу гарчээ.

“Өнчин цагаан”-ы аймшиг өөртэй нь тааралдсаныг ойлгосон бүсгүйн ам нь хатаж, зүрх нь цээжиндээ багтахаа болих мэт оволзон, гэнэт хүлээснээсээ алдуурсан мэт урагшаа гүйхэд ард нь өнөөх хүүхдийн уйлах дуу хадсаар. Ахиад нэг байшингийн булан тойроход өнчин цагаан далд хоцорсон ч нялх хүүхдийн уйлан чарлах дуу бүдэг хэдий ч хадсаар байв. Арай чүү аймшгийг ардаа үлдээж тайвширсан бүсгүй амьсгаагаа дарах гэж түр зогстол өнөөх хүүхдийн дуу дуулдсаар аж. Гэнэт түрүүний айдас нь эргэлзээгээр солигдлоо. Биегүй хий юм бол одоо дуугүй болмоор юмаа, яагаад ч юм жинхэнэ хүүхэд л уйлаад байх шиг. Үнэхээр хүүхэд уйлж байвал тэр нялх амьтан харанхуй шөнө ганцаараа яана гэхээс сэтгэл нь зовинон буцаад очмоор, гэтэл “Өнчин цагаан” байвал яана гэхээс бушуухан зугтмаар.

Хэдэн минут сэтгэлдээ өөртэйгөө тэмцэлдсэний эцэст бүсгүй шийдэмгийхэн буцаад алхлаа. Өнчин цагаан ойртох тусам хүүхдийн дуу тодорч, түрүүн өөрийнхөө зогссон газар гүйхээрээ очвол нээрээ яахийн аргагүй өлгийтэй хүүхэд нүүрээ үрчилзүүлэн тэнхээ мэдэн бархирч байх аж. Бүсгүй гайхсан авч, өөрийнхөө зөв байсанд тайвшран хүүхдийг газраас аван эвтэйхэн тэврээд хэрэндээ л аргадах гэж оролдов. Мах мариатай булцгар хацартай хөөрхөн хүүхэд түүнийг тэвэрт тайвширсан бололтой нулимсандаа хахаж цацан амьсгалж, тайвшрангаа бүсгүйг сониучирхан ширтэнэ.

Товч шиг бяцхан шантгар хамар, бөөрөнхий хар нүд, хазаад авмаар булцайсан хацартай тэнгэрээс илгээсэн сахиусан тэнгэр гэмээр жаахан амьтны өлгийн бүсэнд зурвас хавчуулжээ. “Сайхан сэтгэлт бүсгүй та охиныг минь өсгөөрэй. Амьдралын эрхээр ийм зүйл хийхээс өөр арга байсангүй. Миний охин 2003 оны 6 сарын 18-нд төрсөн. Нэр нь Энэрэл”. Бичгийн хэв муутай нэгэн сайрийлгаж сараачсан алга дарам цааснаас өөр охины талаар өгүүлэх юу ч байсангүй. Ээжийнхээ гарт тэврүүлсэн мэт, бүүвэйнд нь тайвшран үнэгчлэх охиныг хараад бүсгүйн сэтгэл шимширлээ. Саяхан идчихээд хаясан чихрийн цаас шиг гудамжинд орхигдсон охины ээжийнх нь тухай бодохоор уур хилэн нь буцалж, үгийн муугаар зүхмээр бодогдовч харанхуй гудамжинд тэр хоёроос өөр амьд амьтан үзэгдсэнгүй. “Өнчин цагаан” л хажууханд нь “Надаас айх юмгүйг харав уу” гэх шиг гэмгүйхэн дүнхийнэ.

Бүсгүй өлгийтэй хүүхдийг тэврээд гэрийн зүг аажуухан алхлаа. Хэт хурдан донжигонон алхвал охин сэрчих байх гэсэндээ зөөлөн алхах гэж хичээнэ. Өмнө нь зүрхээ гартаа атган айж алхдаг байсан гудамжаар охиныг тэврээд алхахад хорвоогийн бүх аймшиг алсад үлдсэн мэт амгалан. Гэртээ оронгуутаа тэвэрч явахад чийг мэдэгдсэн өлгийг нь задалж хуурайлаад, энгэртээ тэврэн үнэрлэхэд нялх хүүхдийн мансуурам хонгор үнэр ханхийнэ. Энэрэл түүнээс огт бишүүрхсэнгүй, ход ход инээн баясана. Өөр шиг нь өнчин тэр бяцхан амьтан өмнө нь ямар хувь заяа хүлээж байгааг гадарлах ч юмгүй сүүндээ цадаад унтаад өглөө.

Өнчин сэтгэлийнх нь хоосон зайг бөглөх гэсэн мэт санаандгүй олдсон охиныг хэрхэх тухай гүн бодолд автсан бүсгүй унтаж байгаа хүүхдийн дэргэд шанаагаа тулан сууна. Өөрөө ч бас л өнчин хүүхэд байсан шүү дээ. Наашаа гэсэн хүний ар өвөрт наалдаж, чанга дуугарсан нэгний өмнө өмөөрөх хүнгүйд дотроо өмөлзсөн бага нас. Хорвоогийн хамгийн муухай үг “өнчин” гэж бодож, аав ээж гэж дуудахсан гэж тэсгэлгүй хүсэхдээ хүнгүй газар “ааваа ээжээ” гэж хашгирдаг байсан он жилүүд. Асрамжийн газар хүчтэй нь хүчгүйгээ гэх амьдралын хатуу хуулинд зоргоороо хүн болсон, хэлж зэмлэх хүнгүй учир халтирч унасан харанхуй нүх. Энэ хувь заяаг эмзэгхэн жаалхан энэ охинд амсуулах гэж үү? Яг л өөрийг нь өнчин гэдгийг мэдсэн юм шиг яаж олоод ирсэн хувь заяа юм бол? Бид хоёр адилхан гэж бодохоор бүр ч дотно элгэмсүү бодогдож, өмнө нь тайван нойрсох энэ охин өөрөө юм шиг, 20 жилийн өмнөх өөрийгөө цаг хугацааг ухраан олж харах шиг санагджээ.

Гурван жилийн дараа. . . Бүсгүй “Оны тэргүүний ажилтан” гэсэн жаазтай гэрчилгээ, дугтуйтай мөнгө сэлтээ охиндоо харуулах гэж цэцэрлэгийн зүг яаран алхаж байлаа. Хоёр жил ресепшиний ажил хийгээд , ажилдаа чадмаг гэж магтагдан менежер хүртэл дэвшиж, байгууллагынхаа зардлаар эчнээгээр сургуульд хүртэл сурсан энэ гурван жилд бүсгүй эрс өөрчлөгджээ. Хар дарсан зүүд шиг шөнийн амьдрал нь дурсамж болон холын холд хоцорч. “Ээжээ, ээжээ” гэсээр охин нь даашинзаа дэрвүүлэн тогдгонотол гүйсээр угтан ирэхэд, бүсгүй энгэртээ тэврэн үнсэхэд цээжинд нь хайр энэрэл, баяр хөөр багтаж ядан долгилно.

Гучин таван жилийн дараа. . .“Өмнө нь “Өнчин цагаан” гэж нэрлэгдэн, хөсөр хаягдсан байсан энэ байшингийн буурин дээр “Энэрэл” хүүхдийн эмнэлэг үүд хаалгаа нээснийг та бүхэн харж байна. Амьдралын бололцоо муутай өрхийн хүүхдүүдэд эмнэлгийн тусламж үйлчилгээг үнэ төлбөргүй үзүүлэх энэ эмнэлгийг санаачлах болсон минь ээжээс минь үүдэлтэй. Ээжийн минь энэрэл хайр ард олны сайн сайхны төлөө зүтгэх хүчийг надад өгсөн. Энэ сайхан өдөр тандаа баярлалаа гэж хэлье ” өндөр цагаан бүсгүй баярын улаан тууз хайчлахын өмнө үл ялиг чичирхийлэн догдолсон дуугаар хэлэхэд, хурсан олон алга ташин баяр хүргэв. “Өнчин цагаан” байхаа болилоо, тэр дундаа бүр охины минь нэрээр буянтай сайхан газар нээгдлээ, дахиж тэр муухай нэр дуулдахгүй гэж бодохоор ээжийнх нь магнайн үрчлээ тэнийж, ялигүй бөгтийсөн нуруу нь тэгшрэх шиг санагдана.

“Хорвоогийн бүх хүүхэд элэг бүтэн байгаасай. Хичнээн олон өнчин хүүхдүүд байхад ийм сайхан ээжтэй би азтай хүн тиймээ? “ гэж саяхан эмнэлгийн даргын бууриар үг хэлж байсан охин нь ээждээ эрхлэн шулганана. Илч нь буурсан гарыг нь атгах охиноос нь халуун дулаан төөнөхийг мэдрээд ээж нь инээмсэглэлээ. Хорвоо хүн хүнийхээ илчинд дулаацдаг ажээ.

Дэлгэрэнгүй...

Хаалга

Хаалганы түгжээ тор хийнэ. Тэгснээ тас хийтэл хаагдана. Удаж удаж арай аяархан торжигноно. Тэгээд чимээгүй болно. Тэгэх бүрт хүн ирэхийг хүлээсэн жаахан хүү сэртэсхийнэ. Өндөр хүрэн хаалган дээрээ гүйж очоод чихээ наан хэсэг чагнана. Бүлтгэр нүдэнд нь одоо хаалга онгойх нь уу гэсэн горьдлогын оч дэндүү гэмээр тод асаад мөдхөн унтрахад мөрөө унжуулан хөлөө чирэн өрөө рүүгээ зүглэнэ.




Өглөө нар мандаж амжаагүй байхад үүрийн цагаан гэгээнээр хацар дээр нь ээжийнх нь халуун хошуу нэг хүрээд, нойрон дунд нь алга болно. Сэрээд хармагц гурван өрөө том байрандаа жаалхан хүү гав ганцаархан үлдсэн байдаг ч ёс юм шиг өрөө өрөөгөөр ээжийгээ дуудан эрж явна. Өдөржин өөртэйгөө л байхдаа өөрийнхөө хоолойг сонсдог нь энэ л үед. Аавыгаа бол бүр ч цөөхөн харна, тэгэхдээ аав нь ихэвчлэн зурагт үзэж, тоглох гэхээр завгүй гэж ундууцана.


Зоригт гэдэг нэрэндээ зохиогүй хулчгар нүдээр өрөөний өнцөг булан бүрийг сэжиглэнгүй харж, өчүүхэн чимээ гарах бүрт бондгос хийтэл цочин, нар жарган харанхуй болсон хойно бүр их айвал цонхныхоо дэргэд сандал дээр гаран зогсоод нүүрээ наан гаднах ертөнцийг уйтгарлан ширтэнэ. Айлын хүүхдүүд хоорондоо тоглохыг, аав ээж нь эрхлүүлэн баясахыг, бүр золбин бяцхан гөлөгнүүд хүртэл сүүлээ модгонуулан нэг нэгэнтэйгээ өнхрөн ноцолдохыг атаархан харсаар нэг л мэдэх удтал хүлээсэн хаалганы түгжээ дуугарч, танил хөлийн чимээ сонсдоход хүү баярлан гүйж очоод ээждээ үнсүүлнэ.


Гэвч энэ гайхам мөчийг хүртэл хүлээлт даанч удаан дуусашгүй атлаа баярт цаг хором нисэх мэт өнгөрч нэг л мэдэхэд нойрны ертөнцөд умбана. Жаалхүү ганцаараа түгжигдэн үлдэхээс өдөр ирэх тусам улам бүр дургүйцэх болсныг завгүй томчууд даанч үл анзааран хаалгаа түгжээд явж одоцгооно. Хүн бүхэн баясан хөгжих хаалганы цаадах ертөнцөд хөл тавихыг хичнээн хүсэвч хаалга цоожтой гэх хяслант шалтгаан бий.


Хэзээ ч билээ эмээгийнхээ хашаанд харсан уяатай нохой мэт гурван өрөөний хооронд холхиж, тоглож, гүйж уйдаад гадагшаа гарахыг тэсгэлгүй ихээр хүсэх болсон ч өнөөх л цоожтой хаалга заяагүй нохойг гасалтал хойш татах гинж мэт хүүг хориглосоор. Гэвч нэг л өдөр аав нь гэрийнхээ түлхүүрийг орныхоо хөлд унагачихсан нь үлгэрийн мэт тэр гайхамшигт гадаад ертөнцийг үзэх боломжийг хүүд олгожээ. Жижигхэн мөлгөр шар түлхүүрийг гартаа барихад бяцхан зүрх нь морьдын төвөргөөн шиг түчигнэн цохилж, өөдгүй муу цоожыг үүгээр онгойлгон гарна гэхээс тэсч ядан дэвхцэж, гүйж хараймаар бодогдоно.


Хүү өөрийнхөө суудаг жижигхэн цагаан сандлыг хаалганд шахан тавиад дээр нь гарч зогсоход өндөрт байх хаалганы түгжээнд яг хүрч, булцгар гараараа түлхүүрийг цоожинд шургуулаад хэдэн арван удаа харсан үйлдлийг анх удаа өөрөө хийн, хаалганы түгжээг онгойлголоо. Урьд нь хэзээ үл давагдах саад мэт дүнсийн хүрлийдэг байсан том хүрэн хаалга түүний нүдэн дээр чахран онгойж, үл таних гадаад ертөнц түүнийг даллан дуудах нь тэр. Аль хэзээний хувцсаа өмсөж бэлдсэн жаалхүү хаалгаар гараад хаамагц “Одоо чамайг оруулахгүй” гэх шиг тасхийтэл хаагдлаа.


Хөөрч баярлан, итгэж ядсан хүү, удтал хүлээсэн эрх чөлөөний амтыг мэдрэх гэж шатаар унах шахам яаран бүдчин гүйсээр, орцны онгорхой хаалгаар гадаа гарахад цав цагаан дэлхий нүд гялбуулан угтаж, хүйтэн жавар шинэ амтыг мэдрүүлэн хацрыг нь чимхэх шиг хайрлаа. Өчигдөрхөн орсон цасан дээр дураараа гүйж, цасаар бөмбөг хийн өрж, шидэж, удаан харсаар дасал болсон гөлөгтэй хөөцөлдөн гүйж, тэгсээр нэг л мэдэхэд тоглоомын талбай эзгүйрчихлээ. Жаалхүү гэнэт айж эхэлжээ. Харанхуй болмогц түрүүхэн найрсаг, дулаахан байсан гадаад ертөнц хүйтэн хахир болж, ээжтэйгээ хөтлөлцөөд явдаг байсан газрууд нүдэнд үл үзэгдэн алга болж, өөрийнх нь айдаг харанхуй хаа сайгүй нөмрөн авчээ.
Даарч хөрсөндөө гоожих нусаа шорхийтэл татсаар орцны хүнд төмөр хаалгыг хэн нэгэн нээхэд хажуугаар нь шурхийн гүйж ороод араас нь хөөх мэт санагдах харанхуйгаас зугтаан нэг мэдэхэд хаалганыхаа дэргэд ирчихсэн зогсож байв. Жаалхүү нударгаа зангидан, өнөөх аймшиг өөрийг нь гүйцээд ирэхээс урьтан орох гэж хаалгаа нүдэх авч хэн ч онгойлгож өгсөнгүй. Өлмийгөө өргөн өргөн хичээвч өндөрт байх цоожинд тэр хүрсэнгүй, тэгээд ч халаасаа ухтал аавынх нь түлхүүр байсангүй. Магад тэр хаячихсан, үгүй бол ерөөсөө авч гарахаа ч мартсан байж мэднэ.


Жаалхүү гэрийнхээ хаалганы хажууд харанхуй мухарт шигдэн суугаад хэзээ ч юм ирэх ээжийгээ хүлээнэ. Өмнө нь түүнийг гадаад ертөнцөөс тусгаарлаж байсан өөдгүй муу цоож одоо түүнийг оруулахгүй хориглоно. Дахиад л цоож түүнийг дийлчихэж, ганцхан удаа хүү түүнийг яллаа гэж бодсон нь алдаж. Дэндүү удаан тоглосоных ядарч, ходоод нь хоол нэхэн хоржигонож, өмнө нь эрх чөлөөгүй уйтгартай нүх мэт санагдаж байсан гэрээ санан, ээж аавыгаа дуудан уйлмаар бодогдоно.


Тэр шөнө хүүгийн ээж бүр оройтож ирсэн юм. Тэгээд харанхуй буланд суугаа чигээрээ унтчихсан хүүгээ олоод ихэд гайхжээ. Хүү нь үг сүггүй халууран ээжийгээ айлгаж айлгаж, хоёр хоног хүүгээ сахин дэргэд нь өнжжээ. Жаалхүү хэзээ ч эдгэрмээргүй санагдаж, үргэлж ийм л байгаасай, ахиад хэзээ ч ганцаараа үлдэхгүй, амьдрал нь гэрэлтэй баяртай байгаасай л гэж хүснэ. Гэвч гурав хоногийн дараа ахиад л ганцаараа.


Гучин жилийн дараа. Тэр мөн л ганцаараа, гурван өрөө байрныхаа дассан нам гүмд өөрөө өөртэйгөө ярина. Хаалга түгжээтэй хэвээр, харин ялгаа нь тэр одоо онгойлгож чадна. Гэвч цоожтой хаалгандаа дэндүү дассан тэрээр түгжээтэй амьдралдаа хэнийг ч оруулж үл зүрхэлнэ. Ээж нь оройтсон ч гэлээ ирэхгүй, аав нь ховорхон ч гэсэн үзэгдэхгүй , харин хүү айхаа нэгэнт больсон. Анир чимээгүй амьдрал нь өөрт нь таалагдана.


Зоригт нэрэндээ дасаагүй аймхай нүдтэй залуу амьдралынхаа хаалгыг тас цоожлоод, мухарт шигдэн сууна. Цоожтой хаалга ахиж нээгдсэнгүй.

Дэлгэрэнгүй...

Жинхэнэ хайр

Бүртийх ч үүлгүй цэлмэг хөх тэнгэр мэлтийж, нар зун дуусахаас өмнө амжаад шараад авъя гэх шиг халуу шаттал төөнөх зуны сүүл сарын нохой гаслам халуун өдөр. Наргил нөхрөө ажлаасаа ирэхийг нь хүлээн, дуртай хоолыг нь бэлдээд, сэтгэл хангалуун дуу аялж суулаа. Зуны цөөхөн олдох амралтын өдрүүдийн нэгэнд ч болов халамжит гэргийн үүргээ гүйцэтгэн, орой ирэхэд нь халуун хоолтой сууж байна гэхээс сэтгэл цаанаа л өег. Тэгээд ч өнөөдөр тун ч аятайхан ажилд ороод удаагүй байгаа нөхөр нь өөрт нь ихэд сайн ханддаг даргаа дагуулж ирнэ гэсэн болохоор хоол, зууш бэлдэхээс эхлэн завгүй гүйж, үргэлж магтан ярьдаг тэр хүнтэй нь танилцана гэхээс сониучирхах, бас догдлох зэрэгцэн байна.



Нөхөртэйгөө ханилсан энэ арван таван жилийн хугацаанд юу эсийг үзлээ. Хоол болохыг хүлээн суух зуур эргэцүүлж нэг бодоход сайнтай муутай, бартаатай бэрхшээлтэй энэ он жилүүдэд бүдэрвэл бүдрэхээр олон нугачааг тэвчээр гарган давсны эцэст өнөөдрийн жаргалт амьдралыг цогцлоожээ гэж саналаа. Наргил нөхөртэйгөө суухдаа хорь дөнгөж шүргэж буй харчуудын харцыг соронзон адил татдаг од шиг гялалзсан бүсгүй явсан. Араас нь гүйж хөөцөлдөж байсан эрчүүдийн тоо гарын арван хуруунд багтахгүй, том даргын охин, толгой сайтай, тэгээд бие хаа тэгш, царай зүс гойд гэхээр хэн хүнгүй сонирхдог байсан ч явж явсаар Доржоогоо л учрах тавилантай байсан юм байлгүй. Юу юугаараа ч тийм гоц биш, тэгээд ядахнаа гялалзуур овсгоотой зан дэндүү гэмээр дутмаг, даруухаан залуу яаж яваад түүнийг өөрийн болгочихсоныг бүү мэд. Найзууд нь тоглоом шоглоомон завсраа олон эрчүүд уйлуулж гомдоосны хариуд бурхан шийтгэж байгаа юм гэлцэхэд Наргил дотроо дургүйхэн дэмий л мушилзана.
Үнэндээ нөхрийнхөө олсныг тааваараа үрж, дураараа тарвалзан, хийх ажлаа олж ядан дэлгүүр хэсэх дуртай хүүхнүүдийн тавилан Наргилыг тойрч, олигтой ажил хийж чадахгүй, ажилтай гэхээсээ ажилгүй байх нь олон нөхрөө, ар гэрээ нуруун дээрээ үүрч яваа нь тэр өөрөө билээ. Ингэлээ гээд нөхөртөө царай үзүүлж, арчаагүй мууг нь дуудаж бас үзээгүй. Тэгвэл Доржоо нь муухан нэг инээгээд, өөдөөс нь уурлаж ч чадалгүй, гэмтэй юм шиг дуугүй духайн суухыг мэдэх болохоор, учиргүй чадалтай хөрөнгөтэй биш ч, халамж хайраар дутаадаггүй нөхрөө нэгэн бодлын өрөвдөж, нөгөөтэйгүүр хайрлаж, нэгэнт босгосон амьдралаа бусдаас дутуугүй авч явах гэж зүтгэсээр өдий хүрчээ.
Гэтэл хэдэн сарын өмнө нөхөр нь гэнэт ёстой тэнгэр бурхан харж үзэв үү гэмээр сэтгэлд нийцсэн хэрнээ цалин гайхам өндөртэй ажилд орж Наргилыг баярлуулах нь тэр. За төд удалгүй бас л халагдаж орхих болов уу гэтэл, эсрэгээрээ тушаал хүртэл дэвшээд, өөрөө их л урамтай, цээж тэнэгэр явах болсон нь юу юунаас илүү сайхан. Битгий л халагдчихаасай гэж ханцуйдаа залбирч явсан айдас нь дарагдаж, харин нөхөрт нь тэгж сайн хандах даргатай нь өнөөдөр танилцах болсондоо баярлаа суугаа нь энэ.
Наргил ширээгээ засч дуусаад, сэтгэл хангалуун гараа үрчиж зогстол хаалганы хонх жингэнэн дуугарав. Жаахан охин шиг дэгдэн очиж үүдээ нээвэл, нөхөр нь эрт халзарч яваа толгойгоо, хамар дээгүүр бурзайх хөлсөө байн байн арчсаар “За хөгшөөн, чухал зочинтой ирлээ шүү” хэмээн орж ирэв. Зочноо том өрөөнд орохыг уриад, галын өрөөрүү явах замдаа сэмхэн араас нь харвал өндөр цэгцхэн биетэй хүн харагдана. “Миний хөгшөөн, сайхан хүйтэн уух юм аваад ирээч хө. Гадаа ч халуу шатаж байх чинь” гэх Доржоогийн дууг сонсоод, хүйтэн ундаа, зүссэн тарвас сэлтээ барин том өрөөнд ороод, “Сайн байна уу” гэх баргил хэрнээ намуухан дууг сонсон толгойгоо өргөн хартал, нэг л танил царай. “Энэ чинь..” гэж дотроо бодонгуут тэр танил царай сэтгэлд нь гялс хийн орж ирэхэд золтой л тавиуртайгаа алдаад асгаж орхисонгүй, өвдөг нь нугарах шахлаа.
Тэртээ олон жилийн өмнө цонхных нь дор орой бүр хүлээж зогсоод, урамгүй гэгч нь буцдаг байсан, харц тулгарах бүртээ ичингүйрэн буруулдаг байсан, дүн өвлөөр гүзээлзгэнэ идмээр байна гэж аяглахад хаанаас ч юм олоод ирдэг байсан, дуртай дууныхаа тухай найздаа ярьж байхад хэзээний сонсчихоод хайж хайж ховор бичлэгийг нь олоод ирдэг байсан, “Би чамд хайртай” гэж хэлээд өгсөн сарнайг нь аваагүй тэр үдэш нэгмөсөн яваад өгсөн тэр хөвгүүн яг л тэр янзаараа. Тэр цагт ганган гуалиг охин явсан Наргил багагүй махлан, намба сууж, он цагийн нугачаа нүүрэнд нь үрчлээ болон үлдсэн байхад тэр бараг л өөрчлөгдсөнгүй. Ялгаа нь гэвэл залуу хөвгүүн байсан тэр насанд хүрсэн эр болж. Хамгийн гайхалтай нь Наргилыг хардаг байсан тэр харц тэр л хэвээрээ. Өчигдөр салчихаад өнөөдөр эргээд уулзаж буй мэт урсгал зөөлөн, аргадангуй мөртлөө энхрий тэр харц өөрчлөгдөөгүйг үзээд Наргилын дотор нэг л хачин догдлох мэдрэмж дүүрч, цай аягалж өгөхдөө гар нь чичирлээ.
Угийн цайлган Доржоо юуг ч анзаарсангүй, хормын төдийд тулгарахдаа хос нүдний харцанд дурсамж дурдатгал, өнгөрсөн одоогийн бүхэн жирэлзэн өнгөрч, хоёр сэтгэл өөрийн хэлээр мэндэлснийг ч анзаарсангүй. Наргил Галбадрахыг таньсанаас хойш, биеэ барин, амнаасаа олигтой ч үг унагасангүй, тэгэс ингэс гэж сууснаа, арай гэж шалтаг эрэн галын өрөөндөө орж, цээжээ нэвтлэх мэт дэлдэх зүрхээ гараараа даран хэсэг зогсов. Өөрийг нь хэзээ ч хэн ч хайрлаж байгаагүйгээр, магад хайрлахгүйгээр харамгүй хайрласан тэр хөвгүүнийг яаж гомдоож байснаа санахаар, одоо нүүрийг нь харах эрхгүй юм шиг. Өөрийнхөө хүссэний яг эсрэг хүнтэй суучихаад гомдож гутрах цаг мөч бүхэнд өөрт нь хайртай байсан Галаагаа яаж гомдоосноо санаад, сэтгэлээ тайтгаруулж, амьдрал ийм л байх ёстой гэж бодон урагшилж ирсэн. Унтарсан гэж бодож байсан цог амь орон дүрэлзэж, сэтгэл нь үймэрчихэв. Нөхрийнх нь дуу нөгөө өрөөнөөс хадна. Араас нь тэгтлээ гүйж гуйж байхад хайртайгаа мэдээгүй мөртлөө хэл чимээгүй алга болоход нь сая үгүйлж, үнэн хэрэгтээ түүнд анхны хайраа өгсөн байснаа ухаарснаа бодоход, үргэлж ирэн хүлээдэг байсан цонхон доорх модон сандал цасанд дарагдан эзгүйрэхэд хичнээн гунигладаг байсан саяхан юм шиг эргэн ирж, нүдэнд нь нулимс дүүрээд ирэв.
Арван таван жилийн өмнөх тэр охин нэгэнт ард үлдэж, айлын гэргий, хоёр хүүхдийн ээж болсноо санаж биеэ бариад зочны өрөөнд очиж суулаа. Галаа намуухан боловч ухаалаг ярина. Тэгэх зуураа сэм сэмхэн нүд хариулан Наргилыг ширтэнэ. Доржоо уусан жаахан юмандаа дорхоноо халамцаж, үг нь олшрон, Галааг бүр хүзүүдэж суугаад, баахан юм ярихад Наргилын санаа зовж, нөхрийнхөө өмнөөс нүүр нь улайгаад ирэв. Ахиад уувал агсамнаж магадгүйг санан, Доржоог аргадан байж арайхийн унтуулахад Доржоо ч буйдан дээр хэвтээд удалгүй хурхирч эхлэв.
“ За би ч явъя даа. Өнөөдөр урьсанд баярлалаа” гээд Галааг босоход Наргил юу ч хэлж чадалгүй, үүдээр үдэн гаргалаа. Түүний хөлийн чимээ өнөөх гунигт үдшийнх шиг аажимхан холдоход зүрхийг нь базлах шиг болж, өөрийн мэдэлгүй араас нь гүйгээд гарчихсан байлаа. “Галаа” гэж чангаар дуудахад, залуу ингэнэ гэж мэдэж байсан юм шиг тайвуухан инээмсэглэн түүнийг хүлээн зогсоно. Наргил гүйцэж оччихоод яахаа мэдэхгүй хэсэг харснаа, хамтдаа удаахан алхав.
- Чи яг хэвээрээ байна шүү. Улам ч сайхан болчихож.
- За яалаа гэж дээ. Хөгширчихсөн байгаа биз.
- Үгүй дээ. Миний сэтгэлдээ хадгалж явдаг тэр л хэвээрээ байна гээд Галаа аяархан санаа алдлаа.
- Чамайг хараад ёстой гайхсан шүү. Энэ олон жилийн дараа энд ингэж таарах гэж. Эхнэр хүүхэд чинь...
- Би чинь гон бие гозон толгой шүү дээ гээд намуухан инээх нь цаанаа л нэг гунигтай.
Наргил юу хэлэхээ ч мэдэхээ байчихлаа. Ийм сайхан залуу яагаад одоог хүртэл гэр бүл зохиолгү ганцаараа яваа юм бол..арай гэж бодоход таасан юм шиг,
- Чам шиг хүнтэй ахиж таарсангүй ээ. Таарахыг ч хүсээгүй байж мэднэ. Анхны хайр гэж ийм л байдаг юм байна.
- Чи..Чи яагаад эргэж ирээгүй юм бэ? гэж Наргил зүрх алдан асуулаа.
- Хэтэрхий хайртай байсан болохоор. Чамайг өөрийнхөө хайраар хүчлэн зовоохыг хүсээгүй болохоор. Чамайг жинхэнэ хайраа олоосой гэж бодсон болохоор. Хэзээ нэгэн цагт “Жинхэнэ хайр гэж өөрөө хүссэнээ авах бус. Хариу нэхэлгүй өөрт байгаа бүхнээ харамгүй өгөхийг хэлдэг” гэж уншиж байсан юм. Би хайрынхаа хариуд юуг ч хүсээгүй. Хэзээд чамдаа сайн сайхныг л хүсэж явна. Чи жаргалтай л байвал тэр миний жаргал.
Наргилын нүдэнд нулимс дүүрэн, хацар дээгүүр нь бөмбөрөн урсахад Галаа эвтэйхэн арчиж, чангаар тэврэхэд залуугийн хамаг бие чангаран, чичрэхийг бүсгүй мэдэрлээ. Арван таван жилийн хүлээлтийн эцэст хайртай бүсгүйгээ тэвэрсэн тэр мөчид, он жилийн хүлээлт, хайр нь энэ тэврэлтээс мэдрэгдэх шиг. Үсийг нь шуналтайяа удаанаар үнэрлэсэнээ, духан дээр нь нэг үнслээ. Тэгээд холдон одов. Хөлийн чимээ холдон холдсоор тасарлаа.
Наргилын дух халуу шатах шиг санагдан, түрүүхэн түүний уруул хүрсэн газарт гараа хүргэн байрандаа зогссоор. Амьдралд ганцхан тохиох агуу хайрыг алдаж явуулсандаа харамсах, ахиад уулзаж өөрийг нь хайрлан хайрласаар буйг мэдэрсэндээ баярлах, энэ хүртэл гудайх мөч бүхэнд далдаас татан босгож байсан хүчтэй гар хэнийх байсныг ухаарах бүхэн давхцана. “Би чамайг үүрд хайрлана” гэж хашгирч байсан залуу хөвгүүний дуу чихэнд нь дуурсахад тэр үг нь хичнээн үнэн байсныг сая л ухаарав. Жинхэнэ хайр цаг хугацаанд элэгдэшгүй агаад өгөөмөр ууч ажээ.

Дэлгэрэнгүй...